Voor iedereen die genoeg krijgt van het negativisme en het politiek klimaat waarin problemen gecreëerd worden in plaats van opgelost, heb ik een goede tip. Wordt mentor bij SCHOOL’S COOL!
Iedereen met gezond verstand, met een middelbare schoolopleiding en met nog enig idealisme in zijn of haar donder kan zich aanmelden.

Een mentor wordt gekoppeld aan een leerling van de basisschool, die door de leerkracht voor het project wordt aangemeld. Het gaat om kinderen die op de een of andere manier het risico lopen in de problemen te komen bij de overgang van de basisschool naar het voortgezet onderwijs. Kinderen met een ingewikkelde thuissituatie en/of met leer- of gedrags-problemen. Kinderen die iemand nodig hebben die zo’n twee uur per week voor hem of haar wil vrijmaken.
Gedurende anderhalf jaar komt de mentor een keer per week bij de leerling thuis. De mentor helpt met het creëren van een goede werkplek in huis, leert het kind huiswerk plannen en leren, overhoord, legt uit, leeft mee. Kortom, is een steun in de rug in een periode die voor veel kinderen ingewikkeld is. En al doende leeft de mentor de ouder of ouders voor, hoe je dat doet, een kind stimuleren in zijn of haar schoolcarrière.

En het leuk van dit project is: het werkt! Begonnen in 1997 als een klein initiatief in Stadsdeel Westerpark, vindt het steeds meer gehoor door het hele land en zijn al meer dan vijfhonderd vrijwilligers actief. Maar het zijn er nog steeds te weinig.

Als trainingsactrice werk ik twee keer per jaar op de bijeenkomsten die voor de mentoren georganiseerd worden. Daar ontmoet ik de begeleiders. Jonge en oude mensen, mannen en vrouwen, met een twee of drie paspoorten, allemaal enthousiast en gemotiveerd. En tevreden, omdat ze daadwerkelijk iets kunnen betekenen, voor een kind, voor een jongen of een meisje, die dankzij hun aandacht meer kans heeft te slagen op school. En dat is, vandaag de dag, toch meestal de springplank naar en betekenisvol bestaan.

SCHOOL’S COOL, voor iedereen die liever problemen oplost dan creëert!
www.schoolscool.nl

Alles van waarde is weerloos.

Ken je niet het moment dat je naar een muziekstuk of een liedje luisterde, en opeens een gevoel van ontroering in je opwelde, zonder dat je weet waar het vandaan kwam?
Ken je niet de ervaring dat je een tekst leest of hoort, en daarin jouw aller-individueelste binnenwereld weerspiegeld wordt?
Heb je ooit naar een schilderij of een foto gekeken, en toen gevoeld dat er ergens in jou een trilling ontstaat, iets wezenlijks in je raakt, niet perse benoembaar, maar wel essentieel?

Ervaringen die door kunst kunnen worden opgewekt. Die maken dat je je als mens kunt verbinden, je onderdeel van een geheel voelt, je herkent en erkent weet.

Dit is geen zweverig geleuter, maar doorleefde ervaring. Ik heb jarenlang voor kinderen en jongeren voorstellingen, evenementen en activiteiten georganiseerd en gemaakt. Niet voor een groepje elite-kinderen, maar voor de kinderen van Henk en Ingrid, Achmed en Rachida, Truus en Theo.
Want een van de verworvenheden van de zogenaamde linkse hobby’s is geweest dat dankzij de subsidies ook deze kinderen en jongeren naar voorstellingen, tentoonstellingen en manifestaties konden gaan, begeleidt door mensen die wisten op welke manieren ze dit jonge publiek ontvankelijk konden maken voor de intense ervaring, die kunst bij ieder mens teweeg weet te brengen, wanneer die leert daar open voor te staan.

Goede kunst ontroert, raakt, verbindt of ontregelt. Goede kunst past niet in een succes-format dat keer op keer herhaald kan worden. Goede kunst moet zichzelf opnieuw uitvinden, keer op keer. Goede kunst moet financieel ondersteund worden, omdat het zichzelf niet altijd overeind kan houden. Een samenleving zonder gesubsidieerde kunst is een kille samenleving, waarin het bindmiddel tussen de mensen is verdwenen en ze zich alleen nog maar verbonden kunnen voelen in een gemeenschappelijke haat.

Alles van waarde is weerloos. Laten we doen wat in ons vermogen ligt, Kwik, Kwek en Kwak ervan te weerhouden de brug op te blazen, die we nodig hebben om elkaar te bereiken. Mocht je het nog niet gedaan hebben, teken dan de onderstaande petitie, als een bescheiden begin van een gezamenlijk protest.

Vanmorgen was ik even de dorpsgek. Ik zat in de wachtkamer van de tandarts en in plaats van de Privé te lezen, wat men daar hoort te doen, checkte ik mijn mail op de telefoon. Leven het mobiele internet! Ik kreeg een mailtje van mijn broer Miquel. Hij had gereageerd op een artikeltje in het Parool van ‘Frenk der Nederlanden.’ Ik wil u zijn mailtje niet onthouden en hoop van harte dat u hetzelfde overkomt als mij in die volle wachtkamer vanmorgen:

Beste Frenk,

In je stukje over Xaviera (Hollander) schrijf je ‘haar vader was Joods, haar moeder Frans/Duitse mannequin.’ Hoe is het woord ‘Joods’ bedoeld, is de vader van beroep Joods?
Of wil je daarmee een (ontbrekende) nationaliteit aangeven?
Kan een Frans/Duitse mannequin ook Joods zijn of zijn die altijd Katholiek?

Frenk?
Anybody in there?
Of bedoel je eigenlijk te zeggen; haar vader was een Joodse intellectueel en haar moeder nog net geen hoer? (Zoals Xaviera wel was)
Of een beetje als Norman Mailer en Marilyn Monroe?
Frenk, verklaar u nader!

Nederlands/Joods van vaderzijde (niet als beroep)
M.O. Goldschmidt

Het antwoord van Frenk kon ik niet meer in me opnemen. De mensen in de wachtkamer schoven wat onrustig op hun stoelen en hielden me goed in de gaten, om te checken of ik niet gevaarlijk zou worden. De overweldigende lachbui kreeg ik pas weer enigszins in bedwang op het moment dat men de tandsteen van mijn gebit begon te schrapen.

Tja, de champagne is op. Het huiselijke feest waarop gevierd werd dat moeders veranderd is in een heuse debutante is gevierd. En dan moet er weer gewerkt worden. Het manuscript, dat tot nu toe zo lekker vrijblijvend een boek in wording was, zonder enige verplichting, moet nu veranderen in een definitieve eerste versie, die over een paar weken wordt ingeleverd. Zo staat het in het contract, het ‘model debutantencontract’, opgesteld door de Vereniging van Schrijvers en vertalers, en overgenomen door de uitgever. Want beter kan het altijd en beter moet het. Dus moet er gedisciplineerd gesleuteld, ingekort, uitgebreid, herschikt en een nieuwe titel bedacht.

Wat is de titel een moeilijk ding. Ik.had een hele mooie, dacht ik. Wat zeg ik, ik heb al zoveel mooie titels gehad. De Spraakmaker was de laatste. Leuk, vond de redacteur, maar alleen als je het boek al gelezen hebt. Anders zegt het te weinig. En bovendien slaat De spraakmaker alleen op de vader en niet op de ik-figuur. Afgevoerd dus.
Zware lucht, was mijn allereerste titel. Maar dat schijnt niet te verkopen in deze tijden, waarin alles luchtig en vrolijk moet zijn, hoewel de werkelijkheid alles behalve dat is.
Ik denk de hele dag over titels na. Knielen op een bed violen, Publieke werken, Godenslaap, Kleine dagen, Schaduwkind, Boven is het stil, om maar eens een paar titels te noemen waarachter prachtige boeken schuilgaan. Maar weet je dat op het moment dat je die titel hoort? Nee toch?

Naast mijn manuscript staat op mijn computer het document: ‘mogelijke titels’ de hele dag open. Twee Aviertjes vol heb ik al. Geen idee of DE titel erbij staat. Ik vind ze allemaal prachtig…maar als je er over doordenkt, zit overal wel een maar aan.

Het is net als een kind krijgen. Ik ben zwanger van een titel. Ik weet dat die erin zit, maar hoe hij (want titel is een mannetje) eruit gaat zien, daar heb ik nog geen idee van. Een ding weet ik zeker: over een maand, maximaal twee, is de titel van mijn boek geboren. Dan gaan we weer een feestje bouwen!

Vorige week was het eindelijk zo ver. Na drie jaar schrijven, na het opsturen van het manuscript en na de maanden van het martelende afwachten, was ik eindelijk op weg naar de afspraak met de beoogde uitgever. De zekerheid dat ik een goed boek had geschreven was in die maanden dat ik mijn geesteskind uit handen had gegeven, langzaam opgelost. Als een ijsje dat te lang aan zonlicht is blootgesteld en van een mooi bolletje veranderd is in een kleverige drab.

Op weg naar zo’n belangrijk gesprek lijkt alles van belang. Het feit dat de lichten op groen springen wanneer ik aan kom fietsen, kan gezien worden als een goed teken. Ook dat de zon is gaan schijnen na de hele ochtend tegen een donkere wolkenlucht te hebben aangekeken, mag als positief worden uitgelegd.
Bang om te laat te komen, bevind ik me te vroeg in de buurt van de uitgeverij. Voor de afgesproken tijd aankomen is geen optie, dat staat te gretig, dat moeten we niet hebben.
Terwijl ik dat bedenk, zie ik mijn buurman, midden in het centrum, op straat een sigaretje roken. Blij met deze ontmoeting, stap ik af en rook, als niet roker, voor deze bijzondere gelegenheid een sigaretje mee. Buurman moet zo naar binnen bij een bank. Hij is fotograaf en hem is gevraagd over een opdracht te komen praten. Wanneer de rookstokjes geconsumeerd zijn wensen we elkaar succes en treden beiden de panden van onze potentiële opdrachtgevers binnen.

Als een zeer gelukkig mens stap ik een uur later de deur van de uitgeverij weer uit. Mijn toestand is compleet veranderd. Ik ben niet langer een vrouw met onduidelijke bezigheden, wachtend op een Salomonsoordeel. Nee, ik ben veranderd in een debutante. Mijn boek wordt uitgegeven, in het voorjaar van 2011 door de zeer gerenommeerde Uitgeverij Cossee!

De zon straalt, net als ik. Op dezelfde plek als een uur eerder, tref ik weer buurman aan. Ook hij is tevreden want heeft zijn opdracht binnengehaald.
We vieren het met nog een sigaretje en fietsen gelukkig naar huis.
Aan het werk; mijn eerste echte deadline voor mijn eerste echte ‘Faction’ boek wacht.

Gisteren was ik bij de begrafenis van mijn mentor van veertig jaar geleden. Hij was leraar op het Montessori luceum in Amsterdam. Ik was veertien, pukkelig en bijziend. Ik had geen enkel vertrouwen in mezelf en ook niet in de volwassenen om me heen.

De tekenlessen van Hans-Erik Vermaas waren inspirerend. Je kreeg van hem de ruimte je eigen stijl te ontdekken en hij gaf genoeg houvast, om dat op een prettige manier te kunnen doen. Ik had het geluk dat ik niet alleen tekenles van hem kreeg, maar dat hij ook mijn mentor was. Hij was geestig, daadkrachtig, duidelijk en relativerend. Hij toonde werkelijke aandacht en interesse. Ik voelde me door hem serieus genomen.

In die jaren, waarin ik de zojuist geopende poptempel Paradiso, de permanente demonstratie voor het Amerikaanse consulaat en de love-ins in het Vondelpark oneindig veel interessanter vond dan de school, bleef Hans Vermaas een onwrikbaar vertrouwen in me hebben. Dat had ik nodig. Door zijn plezierige en nooit opdringerige betrokkenheid kreeg ik een beetje geloof in mezelf. Uiteindelijk ben ik aan het werk gegaan. Vooral omdat ik zijn vertrouwen niet wilde beschamen. Op mijn eerste verslag na deze ommekeer concludeerde Hans Vermaas: ‘Saskia dreigt een goede leerling te worden.’

Hij was niet alleen voor mij een belangrijke leraar. Gisteren werd duidelijk hoe hij hele generaties leerlingen geïnspireerd heeft. Een van hen had uitgerekend dat hij er drieduizend gehad moet hebben.
Hij was ook een groot kunstenaar die prachtige portretten en landschappen maakte. Een goede schoolleider, een inspirerende vader voor zijn vijf jongens, een liefdevolle echtgenoot en een liefhebber van rode wijn.

Nog steeds groeit in mijn plantenbak jaarlijks oost-indische kers, die ik ongeveer tien jaar geleden van hem gekregen heb. Want toen hij de school verlaten had begon hij groene vingers te ontwikkelen. Hij kweekte planten waarmee hij de bloembakken rondom zijn eigen huis vulde, maar ook vrienden en kennissen blij maakte.

De oost-indische kers in mijn plantenbak is nu zo’n beetje uitgebloeid. Volgend voorjaar zal die weer opkomen. Voor mij een herinnering aan mijn beste leraar en aan een inspirerend mens.

In de Amsterdamse Jordaan zit dood te schaken achter een etalageruit van een antiek winkeltje. Wanneer ik daar langs kom moet ik denken aan wat mijn vader wel eens over mijn opa vertelde.
‘Je grootvader was een verdomd goed schaker, die regelmatig een partijtje speelde met grootmeester Max Euwe.’ Wanneer mijn vader dat vertelde klonk er trots in zijn stem.

Omdat ik mijn vader net begraven heb, kom ik overal verwijzingen naar hem tegen. Ik stap van mijn fiets, ga het winkeltje binnen, en vraag of ik een foto mag maken. Dan vertel ik de verkoper dat de begrafenis van mijn vader nog vers is en waarom zijn stilleven me heeft doen stoppen.

‘Tja,’ zegt de man. ‘Ik heb dat skelet uit Frankrijk meegenomen. Het is niet eens antiek, puur plastic, maar toen ik het vond zag ik meteen voor me, dit plaatje in m’n etalage. Het is grappig wat voor verhalen het bij mensen oproept. Er is al een vrouw binnen geweest, een, hoe noem je zo iemand nou, ja, zo iemand die met botten werkt. Ja, een manueel therapeut. die wilde het skelet wel om haar patiënten uit te leggen met welke botten ze aan de slag gaat.
Ikzelf heb mijn vader vijftien jaar geleden begraven. Hij heeft gewacht met sterven, totdat ik van een verre reis terug kwam. Pas toen ik er was, is hij doodgegaan. En weet je wat? Dat heeft me zo goed gedaan, dat hij voor één keer rekening met me heeft gehouden. Alles wat daarvoor zo pijnlijk is geweest, het je nooit erkend weten, nooit gezien worden, het was in een klap over. Mooi is dat, vind je niet?’

Ja, het is mooi dat een vader in zijn laatste uur nog zoveel goed kan maken.
We wensen elkaar een mooie dag toe.

Mijn linker schouder is blauw en beurs. Twee dagen geleden rustte op mijn schouder de ‘joodse eco-kist,’ waarin mijn vader lag. Hij is zesennegentig jaar en een dag geworden.

Mijn vader stierf afgelopen dinsdagmorgen, om 00.20 uur, voor de tweede keer. De eerste keer was vijfenzestig jaar geleden. Hij lag als verhongerde gevangene van het concentratiekamp Bergen-belsen in een trein, waarin 2500 zieke en stervende mensen kriskras door Duitsland werden vervoerd. Ze waren gevangenen van de SS, die trachtten aan zowel de geallieerde legers als aan de mannen van Stalin te ontsnappen en dachten met een trein vol stervende mensen nog iets te onderhandelen te hebben.
Toen ik een kind was vertelde mijn vader soms dat sterven het eenzaamste is, wat een mens kan overkomen, want je hebt geen energie meer om nog contact met de buitenwereld te houden. ‘Tenslotte had ik niet meer de kracht nog te ademen. Ik rochelde alleen nog maar’ zei hij tegen me. ‘Toen ik mijn arm niet meer op kon tillen, wist ik dat ik niet meer dan twee dagen te leven had.’ Het waren de Russen die mijn vader voor de poorten van de dood weggristen en hem het leven weer inschopten.
Er zijn weinig mensen die hun dood twee keer beleven.

Toen ik maandagmiddag, de dag voor hij doodging, naast hem zat, rochelde hij. Hij was niet meer bereikbaar, kon niet meer praten, hoewel zijn mond soms probeerde woorden te vormen en hij met fronsen van zijn voorhoofd soms reageerde op een zin die ik sprak. En de hele middag hief hij keer na keer zijn arm omhoog, en liet hem daarna weer krachteloos vallen. Ik denk dat hij zichzelf wilde bewijzen, dat hij nog meer dan twee dagen te gaan had.

Hoewel hij nu helemaal niet verhongerd was, en dus minder zwak zou moeten zijn dan ‘de eerste keer dat hij stierf,’ en hoewel hij die middag nog met kracht mijn hand had weggeslagen, toen ik probeerde iets aan zijn kleding te veranderen, en hoewel hij zijn arm nog keer op keer de lucht had ingestoken, is hij die nacht gestorven. Verlost uit een leven, waarin hij al zoveel eerder zijn autonomie had moeten opgeven.

Het past wel, vind ik, dat je twee dagen na de begrafenis nog fysiek voelt waar de kist op je schouders drukte. Het herinnert me aan mijn vader. Aan het verdriet over het afscheid en aan de opluchting, omdat hij niet langer onder zijn ouderdom hoeft te lijden. Met zwarte touwen lieten we hem zakken in een tweepersoonsgraf onder de eeuwenoude bomen van begraafplaats Zorgvlied. De pijn in mijn schouder wordt elke dag minder. En herinneringen aan hem vullen de ruimte op, waarin ongerustheid niet langer nodig is.

Het schoonste stationstoilet van Nederland bevindt zich waarschijnlijk in station
Groningen.Vanmorgen vroeg stapte ik daar binnen. Ik was verrast toen ik, reeds voor de drempel, verwelkomd werd door een geurzuil van citronella. Het was bepaald een overweldigende ervaring voor zowel de neus als het ademhalingsorgaan.

De ruimte is bekleed met zachtgele tegeltjes, die niet misstaan in een designkeuken aan de IJ-oevers. De toiletmevrouw, jong en bewapend met een schrobber, waarmee ze ieder spatje onmiddellijk wegwist, zegt vriendelijk goedendag en richt haar ogen even subtiel op het bordje waarop ‘toiletgebruik 50 ct’ geschreven staat. Maar dan heb je ook wat.

Aan de wand tegenover de ingang hangen ansichtkaarten, verpakt in plastic, geschikt voor iedere gelegenheid: geboorte, rouw en alles daartussenin. Voor één euro ben je eigenaar van zo’n kaart en hoef de Bruna niet meer in.
Overal in de ruimte, zowel binnen als buiten de toiletten, bevinden zich brandende waxinelichtjes in glazen potjes, zodat ik deze grijze zomermorgen associaties krijg met kerst.

Wanneer ik de vrouw complimenteer met haar verzorgde koninkrijkje, barst ze los: ‘Eindelijk een complimentje. Ik heb vanmorgen al heel wat voor de kiezen gehad. Eerst een junk die zei dat hij hier aids had opgelopen. En daarna een mevrouw die binnenkwam met een zuurstofmasker voor haar gezicht, en een tankje aan haar zij. Volgens haar had ze dat express opgedaan omdat ze allergisch is voor het schoonmaakmiddel dat ik gebruik. Helemaal uitgedost, omdat ze persé hier naar het toilet moest. Als je weet dat je allergisch bent, dan kom je toch gewoon niet hier!’ De koningin van het toiletten-rijk wordt weer boos als ze aan de confrontatie denkt. ‘Maar als je nou toch echt plassen moet,’probeer ik nog voorzichtig.
‘Dan gaat ze toch thuis, ze hoeft hier toch niet te komen!’ explodeert mevrouw, die het complimentje alweer helemaal vergeten is. En om aan te geven dat wat haar betreft de conversatie gesloten is, begeeft zij zich met haar schrobber naar de toiletten.

Een aanrader, die Groningse toiletten. Mits je niet allergisch bent voor citronella.

Mijn vader lijdt aan ernstige ouderdom en dat heeft hij nooit gewild. ‘Ik weet hoe het is om aan de hongerdood te sterven’ zei hij vroeger wel eens. Als kampoverlevende is hij indertijd ternauwernood herrezen. ‘En ik heb dat oneindig veel liever dan een langzame aftakeling waarbij mijn verstand het begeeft en ik geen zeggenschap meer over mijzelf heb.’ Het is de beschrijving van de situatie waarin hij nu gevangen zit.

Hij wordt met niet aflatende liefde verzorgd door zijn vrouw en een legertje katholieke dames, die zijn getraind in het verlengen van het leven, of dat nou gewenst is of niet. Hij woont in Duitsland, mijn vader.
Twee keer per dag wordt hij gewassen en verschoond. Ook dat gebeurt met zorg en aandacht. Maar iedere aanraking die geen zachte aai over zijn gezicht is, roept angst voor lijden en pijn bij hem op. Dan keren de mishandelingen van weleer terug in zijn geheugen, terwijl de meeste herinneringen zijn weggezakt in de mist van zijn geest. En dus schreeuwt en gilt hij, en scheldt en slaat, totdat ze klaar zijn en hij vermoeid achterover in zijn kussens gaat liggen, en zijn ogen sluit. Niet nadat hij hen bedankt heeft, want beleefd is hij nog steeds. Daarna wordt hij vriendelijk ‘gemotiveerd’ iets te eten en te drinken, hoewel zijn enthousiasme daarvoor niet erg groot is.
Hugo Claus ging kreeft eten en champagne drinken nadat de dokter het oordeel dementie geveld had. Nog één keer het leven vieren alvorens bewust de dood te zoeken. Want als je wilsonbekwaam bent, ben je de klos. Dan wordt je vriendelijk gedwongen, de beker, die steeds weer gevuld wordt met versterkend sap, tot het bittere einde te ledigen. En dus lijdt mijn vader aan ernstige ouderdom.